پوسیدگی دندان فرآیندی تدریجی است که در ابتدا مینا (سطح بیرونی) را درگیر می‌کند و سپس به عاج (لایه میانی) می‌رسد. وقتی پوسیدگی به مغز دندان یا همان پالپ (محل عصب‌ها و رگ‌های خونی) می‌رسد، دندان وارد مرحله بحرانی می‌شود و علائم مشخصی از خود نشان می‌دهد که به عصب رسیدن پوسیدگی را تأیید می‌کند.

در اینجا مهم‌ترین علائم به عصب رسیدن پوسیدگی آورده شده است:

۱. درد خود به خودی و نبض‌دار (Spontaneous Pain)

این جدی‌ترین و قاطع‌ترین علامت است. درد به عصب رسیده، دردی نیست که فقط با تحریک (مانند خوردن بستنی) ایجاد شود، بلکه:

• بدون محرک: ناگهان و بدون دلیل مشخص شروع می‌شود (حتی در خواب).
• ضربان‌دار: اغلب با احساس ضربان یا نبض در داخل دندان همراه است.
• طولانی مدت: درد شدید برای چندین دقیقه یا حتی ساعت‌ها ادامه پیدا می‌کند و با مسکن‌های معمولی به سختی آرام می‌شود.

۲. درد طولانی مدت پس از تحریک (Lingering Pain)

برخلاف پوسیدگی‌های سطحی که درد با حذف محرک فوراً از بین می‌رود:

• حرارت: اگر با خوردن یا نوشیدن مایعات گرم (چای یا قهوه) دندان درد بگیرد و درد حتی پس از خارج کردن محرک از دهان، برای ۳۰ ثانیه یا بیشتر ادامه پیدا کند، نشان‌دهنده التهاب عصب است.
• سرما: در مراحل پیشرفته، سرما نیز می‌تواند درد ایجاد کند، اما غالباً گرما درد را تشدید می‌کند.

۳. درد هنگام خوابیدن یا دراز کشیدن

شب‌ها و هنگامی که دراز می‌کشید، جریان خون به سر و صورت افزایش می‌یابد. این افزایش فشار خون در داخل پالپ ملتهب، باعث تشدید درد می‌شود و فرد را از خواب بیدار می‌کند. این یک نشانه بسیار قوی از التهاب غیرقابل بازگشت عصب (پالپیت برگشت‌ناپذیر) است.

۴. تغییر رنگ دندان

در برخی موارد، به خصوص اگر عصب در حال مرگ باشد (نکروز پالپ)، دندان می‌تواند به مرور زمان تیره، کدر یا مایل به خاکستری شود.

۵. آبسه و ورم صورت یا لثه

اگر پوسیدگی به طور کامل به عصب رسیده و آن را از بین ببرد، باکتری‌ها از طریق کانال ریشه به نوک ریشه نفوذ می‌کنند و یک عفونت یا آبسه در استخوان فک ایجاد می‌کنند. علائم آبسه عبارتند از:

• جوش یا فیستول: ظهور یک جوش چرکی کوچک (Pimple) روی لثه نزدیک دندان آسیب دیده، که گاهی خود به خود تخلیه می‌شود و موقتاً درد را کم می‌کند.
• تورم: ورم در لثه اطراف دندان یا در موارد شدید، ورم صورت و گردن.
• درد هنگام لمس: حساسیت شدید یا درد هنگام ضربه زدن به دندان (حتی هنگام مسواک زدن).

۶. درد هنگام گاز گرفتن و جویدن

اگر عفونت از ریشه دندان خارج شده و استخوان اطراف آن ملتهب شده باشد، هرگونه فشار عمودی هنگام غذا خوردن یا گاز گرفتن می‌تواند باعث درد شدید شود.

اقدامات لازم:

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، به ویژه دردهای خود به خودی یا شبانه، باید بلافاصله به دندانپزشک مراجعه کنید. درمان مورد نیاز در این مرحله معمولاً عصب‌کشی (درمان ریشه) برای حذف پالپ ملتهب و عفونی و سپس پر کردن یا روکش دندان است تا از کشیده شدن دندان جلوگیری شود.