دندان نهفته (Impacted Tooth) چیست؟

دندان نهفته به دندانی گفته می‌شود که به طور کامل یا بخشی از آن، به دلیل مسدود شدن فیزیکی یا کمبود فضا، نتوانسته است به موقع و در موقعیت صحیح خود در قوس دندانی (ردیف دندان‌ها) بیرون بزند (رویش کند).

شایع‌ترین دندان‌هایی که دچار نهفتگی می‌شوند، دندان‌های عقل (مولرهای سوم) هستند، اما دندان‌های نیش (Canine) نیز به خصوص در فک بالا، به طور مکرر دچار نهفتگی می‌شوند.

علل اصلی نهفتگی دندان:

1. کمبود فضا: شایع‌ترین علت است. اگر فضای کافی در استخوان فک برای جای گرفتن دندان وجود نداشته باشد، دندان در مسیر رویش خود مسدود می‌شود.
2. مسیر رویش نادرست: گاهی دندان در زاویه‌ای غیرعادی یا در مسیر اشتباهی شروع به رویش می‌کند.
3. وجود موانع فیزیکی: مانند وجود دندان‌های اضافی (Supernumerary Teeth) یا کیست‌ها.
4. تراکم استخوانی زیاد: گاهی استخوان فک به قدری متراکم است که مانع از خروج دندان می‌شود.

راه‌های درمان دندان نهفته

درمان دندان نهفته بستگی به نوع دندان نهفته، موقعیت قرارگیری، میزان نهفتگی، سن بیمار و وجود یا عدم وجود علائم دارد. درمان‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: نظارت (Observation) و جراحی (Surgical Intervention).

۱. نظارت و انتظار (Observation)

اگر دندان نهفته (به خصوص دندان عقل) هیچ‌گونه علائمی ایجاد نکند، در موقعیت مناسبی قرار داشته باشد و احتمال ایجاد مشکل در آینده کم باشد، دندانپزشک ممکن است صرفاً با عکس‌برداری دوره‌ای (مثلاً سالی یک‌بار) آن را تحت نظر بگیرد. این رویکرد بیشتر در مورد دندان‌های عقل جوان صدق می‌کند.

۲. درمان‌های جراحی (Surgical Treatment)

این درمان‌ها معمولاً توسط جراح فک و صورت (Oral and Maxillofacial Surgeon) یا ارتودنتیست انجام می‌شوند.

الف) کشیدن (Extraction):

• موارد استفاده: این شایع‌ترین درمان برای دندان‌های عقل نهفته است، به خصوص اگر دندان:
• کاملاً افقی یا در زاویه‌ای باشد که احتمال آسیب به دندان‌های مجاور را افزایش دهد.
• باعث ایجاد کیست، تومور یا عفونت مکرر (Pericoronitis) شده باشد.
• فضای کافی برای رویش نداشته باشد.
• نحوه انجام: جراح با ایجاد یک برش کوچک در لثه و برداشتن مقداری از استخوان پوشاننده، به دندان دسترسی پیدا کرده و آن را خارج می‌کند. ممکن است برای خروج کامل، دندان به چند قسمت تقسیم شود.

ب) هدایت و آزاد کردن (Exposure and Bracketing – برای دندان‌های نیش):

• این روش معمولاً برای دندان‌های نیش نهفته (که حفظ آن‌ها اهمیت زیبایی و عملکردی دارد) به کار می‌رود.
• مراحل کار:

1. جراحی لثه: جراح با ایجاد یک پنجره کوچک در لثه، دندان نهفته را آشکار می‌کند.
2. آزاد کردن: بافت همبند یا استخوان باقی‌مانده روی دندان برداشته می‌شود تا دندان بتواند حرکت کند.
3. چسباندن براکت: یک براکت کوچک (قلاب کوچک ارتودنسی) به سطح دندان نیش نهفته چسبانده می‌شود.
4. هدایت با ارتودنسی: ارتودنتیست با استفاده از نیروی کششی ملایم و مداوم توسط سیم‌ها، دندان را به آرامی به موقعیت صحیح خود در قوس دندانی هدایت می‌کند.

ج) برداشتن پوشش (Operculectomy):

• در مواردی که فقط یک لایه نازک از لثه روی دندان را پوشانده است (معمولاً در دندان عقل که نیمه‌نهفته است)، جراح صرفاً بافت لثه اضافی را برمی‌دارد تا دندان بتواند به طور کامل بیرون بزند.

جمع‌بندی مهم

تشخیص دقیق وضعیت دندان نهفته نیازمند رادیوگرافی پانورکس (OPG) یا CBCT (توموگرافی کامپیوتری پرتو مخروطی) است تا موقعیت دقیق، زاویه و میزان نزدیکی آن به ساختارهای حیاتی مانند اعصاب یا ریشه دندان‌های مجاور مشخص شود. مشاوره با دندانپزشک یا جراح فک و صورت اولین و ضروری‌ترین گام درمانی است.